Kính thiên văn dùng 1140 ống kính Canon 400mm đang săn “vật chất tối”

 Kính thiên văn MOTHRA, lớn nhất thế giới, với 1,140 ống kính Canon, sẽ ghi lại ánh sáng mờ giữa các thiên hà, hỗ trợ nghiên cứu vật chất tối.

21:02 - 14 Tháng 3 2026

Tính Khương

Một phần hệ thống MOTHRA đang được lắp đặt tại đài quan sát El Sauce (Chile) dưới bầu trời Dải Ngân Hà. Một số cụm kính thiên văn đã hoạt động, trong khi toàn bộ hệ thống dự kiến hoàn thành vào cuối năm nay.

MOTHRA, kính thiên văn toàn ống kính lớn nhất thế giới, đang được lắp đặt tại Chile với cấu hình gồm 1,140 ống kính Canon EF 400mm f/2.8L IS. Hệ thống này được thiết kế để ghi lại những nguồn sáng cực kỳ mờ trong vũ trụ, từ đó hỗ trợ các nhà thiên văn tìm dấu vết của “mạng nhện vũ trụ” và vật chất tối.

Theo thiết kế, MOTHRA gồm 30 cụm giá đỡ, mỗi cụm mang 38 ống kính tele. Khi hoạt động đồng thời, 1,140 ống kính này cho hiệu năng tương đương một ống kính đơn đường kính khoảng 4.7 mét. Dự án là bước mở rộng rất lớn so với Dragonfly Telephoto Array, hệ thống trước đó của cùng nhóm nghiên cứu vốn chỉ sử dụng vài chục ống kính Canon.

Một phần dãy kính thiên văn MOTHRA đặt ngoài trời tại Chile. Các cụm ống kính được lắp trên những giá đỡ tự động để cùng quan sát một vùng bầu trời.

MOTHRA do nhà thiên văn Pieter van Dokkum (Đại học Yale) và Roberto Abraham (Đại học Toronto) khởi xướng. Nếu Dragonfly tập trung tìm ánh sáng cực yếu từ các sao và thiên hà xa, MOTHRA được xây dựng để quan sát khí ion hóa khuếch tán nằm giữa các thiên hà, tín hiệu giúp hé lộ cấu trúc của vật chất tối.

Mỗi ống kính Canon EF 400mm f/2.8L trên hệ thống đi kèm camera Apx26 hoặc Apx60. Hai loại camera này sử dụng cảm biến CMOS Sony IMX571 và IMX455. Nhóm nghiên cứu cho biết họ chọn dòng ống kính EF vì chất lượng quang học cao, lớp phủ chống phản xạ tốt và khoảng back focus phù hợp để gắn thêm thiết bị quang học.

Hệ thống kính thiên văn MOTHRA hoạt động dưới bầu trời đêm. Hàng trăm ống kính tele cùng hướng về một vùng không gian để thu nhận tín hiệu ánh sáng cực yếu.

Bản dựng mô phỏng cấu hình hoàn chỉnh của MOTHRA khi toàn bộ các cụm kính thiên văn được lắp đặt.

Các nhà khoa học ước tính họ cần số lượng ống kính lớn hơn khoảng 10 lần so với trước đây để có thể quan sát khí ion hóa giữa các thiên hà. Dữ liệu này có thể giúp xác định vị trí của mạng lưới vật chất tối, thành phần được cho là đóng vai trò khung cấu trúc của vũ trụ.

Thiên hà NGC 253 (Sculptor Galaxy) chụp bằng MOTHRA trong ánh sáng hydrogen ion hóa. Thiên hà này tạo ra khoảng 10 ngôi sao mới mỗi năm, cao gấp nhiều lần so với Dải Ngân Hà.

Dù vật chất tối chưa từng được quan sát trực tiếp, giới khoa học tin rằng nó kết nối các thiên hà bằng một mạng lưới khổng lồ trong không gian. Việc chụp được tín hiệu phát xạ từ các dòng khí mờ giữa các thiên hà có thể là bước tiến quan trọng để hình dung cấu trúc này.

Tinh vân RCW 114, còn gọi là Dragon’s Heart Nebula, là tàn tích của một vụ nổ siêu tân tinh xảy ra khoảng 20,000 năm trước. Ảnh MOTHRA chụp trong dải hydrogen ion hóa bao phủ vùng trời rộng gấp 250 lần kích thước trăng tròn.

MOTHRA đang được xây dựng tại đài quan sát Obstech/El Sauce ở thung lũng Rio Hurtado, Chile. Dự án khởi công từ tháng 1 và hiện một phần hệ thống đã bắt đầu tạo ra những ảnh quan sát đầu tiên. Nhóm phát triển kỳ vọng toàn bộ tổ hợp kính thiên văn sẽ hoàn thiện vào cuối năm 2026.